कला-साहित्य

पिराय फकत पाऊणशें

(आयतारचो लेख)

  • अरूण काकोडकार 

विमा कंपनीत चाळीस वर्सां नोकरी करून हांव निवृत्त जालों तेन्ना खूबजाणांनी म्हाका विचारलें, आतां फुडें कितें ? एकेवटेन ‘ पिसफुल रिटायर्ड लाइफ ‘ म्हणून परबीं दितात आनी दुसरेवटेन फुडें कितें करतलों हांचो तांकां हुस्को ! म्हज्या एका मुंबयकार इश्टान मुद्दाम म्हाका फोन केलो आनी ‘ फुडें कितें ‘हाचीच री ओडली. ” फुडें किदें हाचो विचार हांवें केलो ना. सध्या थोडे दीस आराम करप. मागीर पळोवया. “हांवें म्हज्या मनांतलें सांगलें.

“आराम करपाक कसलीच अडचण ना. पुण तुका जर फुडें काम करपाक जाय जाल्यार ताचें प्लॅनींग आतांच करपाक जाय. एकेफावट तांतूंतल्यान आंग काडलें जाल्यार पर्थून तें करपाक उमेद येवची ना. ” इश्टान उपदेसाचीं चार उतरां सांगलीं.

तो म्हणटा तें चुकीचें नाशिल्लें. मुंबय सारक्या शारांत रावून आयील्याक रोजगारीच्यो वेगवेगळ्यो संदी खुणायतात. विमा क्षेत्रांतल्या निवृत्त अधिकाऱ्यांक एजन्सी,ब्रोकरेज सारक्यो संदी आसतात .वर्सांन-वर्सां जोडील्ले शेंकड्यांनी कस्टमर्स रांकेंत उबे आसतात. तेच बुनयादीचेर ते आपलो वेवसाय वाडयतात आनी अखेर मेरेन काम करतात. तांचे फाटल्यान तांचे पुत नाजाल्यार तांचे असीस्टंट जांव सहकारी तो वेव्हार फुडें चलयतात.

रिटायरमेंटाचो अर्थ मूळांत सदच्या वेव्हारांतल्यान निवृत्त जावप. निवृत्तीची पिराय सादारणपणान साठ वर्साची आसा. साठ वर्सां पुराय जातकीर मनीस निरुपेगी जाता अशें निखालस न्हंय. सरासरी आयुश्य (Average life expectancy ) लक्षांत घेवन निवृत्तीची पिराय थारायल्ली आसता. शंबर वर्सांआदीं भारतांत मनशाचें सरासरी आयुश्य ४५ ते ५० आशिल्लें. स्वातंत्र्या उपरांत तें ५०-५५ वर्सांचेर आयलें . सध्या ६७ ते ७० वर्सां इतलें आसा. सत्तर वर्सांच्या पिराये मेरेन मनीस सक्रीय रावंक शकता असो ताचो अर्थ.

मनशाचें राहणीमान कालचें आनी आयचें हातूंत खूब फरक जावन आयला. बऱ्या बऱ्या उपचार पद्दतीक लागून मनशाचें आयुश्य वाडत गेलां. आयुश्य खिणयाळें आसा हाचें भान मनशाक हजारांनी वर्सांआदीं आशिल्लें. पुणून तें वाडोवपाचे उपाय ताचेलागीं नाशील्ले. मागीर नवे नवे वैजकी सोद आयले. हाताची नाडी मेजपाक येवंक लागली. काळजाचे ठोके मेजपाक येवंक लागले. स्वासोस्वासाचो वेग मेजपाक येवंक लागलो. घटमूट मनीस कितले पयस कितलो वेळ मेरेन धांवंक शकता, कोणे कितलो व्यायाम करचो हाचें एक कोश्टक तयार जालें. जिम आनी व्यायाम शाळेंत ताचें शास्त्रशुद्द मेजप जांवंक लागलें.

ब्लडप्रेशर कितलो आसा, ब्लड शूगर कितली आसा,युरीन आनी स्टूलाचे कितले अंश आसात अशे तरेतरेचे रिपोर्ट तयार जांवंक लागले. दोतोर बदल्लो,हॉस्पीटलां बदल्लीं तरीय जेमेरेन हो ‘ डेटा ‘ वांगडा आसता तोमेरेन वैजकी उपाय-उपचार स्पश्टपणान सुचोवप सोपें जाता. ह्यो गजाली जेन्ना मेजपाक येनाशिल्यो,काळजांत कितले ब्लॉक्स आसात हें जेन्ना कळनाशील्लें तेन्ना उपचार पद्दत अदमासाचेर चलताली. वैजकी संशोधन आतां कितलेंशेच फुड़ें गेलां. नवे नवे उपाय आयल्यात. सगळ्या पिडांक उपचार फावो जाल्यात अशें न्हंय पुणून वाडील्या उपचार पद्दतीक लागून फाटल्या पन्नास वर्सांत मनशाचें आयुश्य खूबच फुडें गेलां.

 

आयच्या परिस्थीतींत मनीस पंच्यात्तर तें अंयशीं पिराये मेरेन समाधानी आनी सोयेची जिण जगता अशें म्हणल्यार अतिताय जावची ना. फुडल्या तीस वर्सांत म्हणल्यार वर्स २०५० मेरेन मनशाचें सरासरी आयुश्य ८५ तें ९० जावपाची शक्यताय आसा अशें तज्ञ-विशेशज्ञ सांगतात. ही वयोमर्यादा थारायतना कॅन्सरा सारक्यो असाध्य पिडा, म्हामारीक लागून जातात तीं मरणां गृहीत धरूं ना. जितली वयोमर्यादा वाडटली तितली म्हाताऱ्यांची संख्या वाडटली हेंवूय तितलेंच खरें ! खंयतरी वाचील्लें,म्हातारपणाचेर ( process of ageing )हाचेर संशोधन चालू आसा. एजिंग म्हणल्यार जाणटेंपण/म्हातारपण. म्हातारपणा पसून मुक्ती कशी मेळोवप हाचेर खंय जबरदस्त संशोधन चालू आसा. हें संशोधन साध्य जालें जाल्यार सगळे तरणेच उरतले. म्हातारो कोणूच जावचोना. खऱ्यांनीच अशें जालें जाल्यार !

 

जिवीताचो क्रम आसा….भुरगेंपण,कंवळेंपण, तरणेपण,म्हातारपण. आयुश्याच्यो पयल्यो तीन अवस्था सोंपल्यो तसो मनीस आपलेआपुण दुबळो जांवंक लागता. पावलां थकतात,दोळे अंधुक जातात,दांत पडटात,केंस गळटात. आयुश्य कितलेंय वाडलें तरीय एजिंगाची प्रक्रिया तीच आसा. गोविंद बल्लाळ देवलांच्या शारदा नाटकांत ” म्हातारा इतुका न अवघें पाऊणशें वयमान ” ह्या पदांत पंच्यात्तर वर्साच्या जाणटेल्या कडेन शारदेचें लग्न थारता तेन्ना तिच्यो इश्टीणी तिका तिडायतात :

दंताजीचें ठाणें उठलें, फुटले दोन्ही कान
डोळे रुसले काहीं न बघती,नन्ना म्हणते मान

तेन्नाचें शंबर वर्सांआदलें जाणटेंपण आनी आतांचें जाणटेंपण तेंच आसा पुणून आतांचें जाणटेंपण धांपून दवरपाक खूबशे उपाय आयल्यात. दांत ‘इम्प्लांट’ करूंक येतात,दोळ्यांत ‘ लेसर ‘ बसोवंक येता,केंस ‘विव्हींग ‘ करूंक येतात, कानांत मात लेगीत दिसना अशें आयकूपाचें मशीन घालूंक येता. सरळ सांगपाचें जाल्यार जाणटेपणांत काती कवळ्ळ्यो तरीय काळजाक मिरयो पडूंक दिवप ना हो हावेस बाळगून जिणेंत तिगून रावपी उमेदी व्यक्ती खूब दिसून येतात.

 

भायलें रुप तिगोवन दवरपाचे कितलेय यत्न केले तरी जाणटो आनी नेणटो हाचेमदलो फरक जाणटेपणांत जाणवता. तेखातीर जाणटेंपण सांबाळटना मनीसपणावेलो भावार्थ सोडपाचो नासता. निरशेणेक केन्नाच लागीं करपाचें नासता. नेमान पासयो मारप,

जेवणा-खाणांत संयम दवरप, हुस्के सोडून दिवप…
हाका लागून जाणटेंपण सृजनशीळ जाता.

एक शेर याद जाता :

आॅंखों ही आॅंखों मेंं पिला गया कोई
याद बुढ़ापे में जवानी दिला गया कोई

मनीस कितलोय जाणटो जालो तरी भुरगेपणांतल्यो यादी पांचव्योचार जावन उरतात. शाळा-कॉलेजांत एकाच वर्गांत बसून शिकील्लीं इश्ट-इश्टीणी खूब वर्सां उपरांत अचकीत मुखार येवन उबीं रावतात, तेन्ना ते खीण खोशयेचे आसतात. यादीचें भिरें एकदम कशें उडून म्हऱ्यांत येता. नदरेक नदर मेळटा आनी म्हणटां म्हणटां जाणटेपणांत तरणेपण धोलूंक लागता. फाटल्यो यादी गोड आसतात पुणून वर्सां उपरांत एकामेकांक मेळप आनीकय गोड आसता. जाणटो जालो म्हण कितें जालें,सुंदरकाय पळोवपाची आनी तोखेवपाची नदर तशीच उरता. सैंमीक आकर्शणाची ओड उणी जायना.

तरणेपणातले भोग-उपभोग तरणे पिरायेर घेवपाचे आसतात. नाजाल्यार त्यो वासना अतृप्त जावन उरतात.
आनी आयुश्यभर पिडूंक लागतात.

 

महाभारतांत शंतनु राजाची कथा आसा. तरणे पिरायेर शंतनु राजा गंगेच्या मोगांत पडून तिका लग्नाची मागणी घालता. तेन्ना गंगा राजाक अट घालता. आपणे कितेंय केल्यार तें कित्याक करता अशें राजान विचारप ना आनी तशें विचारल्यार आपुण तुका सोडून वतली अशी तिची अट आसता. राजा तें मान्य करता…..

एका वर्सा भीतर गंगा एका भुरग्याक जल्म दिता आनी जल्मल्या भुरग्याक व्हरून न्हंयत बुडयता. अशें करून आपल्या सात अर्भकांक ती बुडोवन मारता. राजाक तें पळोवन खूब दुख्ख भोगता. देखून आठव्या भुरग्याक जल्माक घालनाफुडें ती ताका बुडोंवंक व्हरता तेन्ना तो तीका आडायता. तेन्ना त्या भुरग्याक घेवन ती राजापसून पयस वता. तिच्या विरहान राजा सैरभैर जाता. कित्यांतच ताचें लक्ष लागना. तो राज्यकारभार चलयता पुणून सुखी-समाधानी उरना. ….. अशींच सोळा वर्सां वतात आनी अचकीत गंगा तांच्या पुताक देवव्रताक हाडून राजाच्या सुवादीन करता. देवव्रताक पळोवन राजा खूब खोशी जाता. परशुराम रुशीकडल्यान धनुर्विध्या शिकील्लो, बृहस्पतीकडल्यान धर्मशास्त्र शिकील्लो, शुक्राचार्याकडल्यान राज्य आनी समाजशास्त्रशिकून कुशळ जाल्लो कुशाग्र बुद्धिचो, तेजपुंज व्यक्तीमत्वाच्या आपल्या पुताक पळोवन राजा शंतनु धादोशी जाता आनी रोकडोच ताचो राज्याभिषेक करपाचो येवजीता……तेन्नाच एकेफावटीं शिकारेक गेल्लेकडेन ताची नदर सत्यवती नांवाच्या खारविणीचेर पडटा. तो तिचेलागीं इतलो आकर्शीत जाता…..ती खारवीण, आपुण राजा, अपलो सोळा-सतरा वर्सांचो राजकुंवर आसा हें सगळें तो विसरता आनी तिका लग्नाची मागणी घालता.

…आनी तांतूतल्यान घडटा एक महाभारत. महाभारताचो आरंभ हांगासावन सुरू जाता. पराशर रुशीकडल्यान जाल्या विस्वासघाताचो परिणाम म्हणून पुरुशजातीचो सूड घेवपाखातीर स्वताच्या पुताक राज्यपद मेळचें ह्या मागणेंतल्यान उतारवयांत मोगान पिसो जाल्या शंतनु राजावांगडा लग्नाक तयार जाल्ली मत्स्यकन्या सत्यवती निस्तेज भुरग्यांक जल्म दिता. तीचे दोगूय पुत आपल्याच कर्मान आपलें मरण ओडून घेतात. तांच्या मरणा उपरांत सत्यवतीक नाईलाजान भीष्माक पांयां पडचें पडटा पुणून आपुण राज्यपद घेवचो ना आनी अखंड आंकवार रावतलों हें वचन दिल्लो भीष्म आपलें उतर फाटीं घेना. स्वताच्या भुरग्याक राज्यपद मेळचें म्हण धडपडटल्या सत्यवतीक निमाणें पराशर रुशीपसून जाल्या आपलोच पुत व्यास रुशीच्या सहकार्यान नियोग पद्दतीन कुरुवंशाखातीर वारस मेळोवचो पडटा. महाभारताच्या शोकांतीकेक शंतनु राजाची वासना आनी सत्यवतीचो स्वाभिमान कारणीभूत जाता.

 

जोमेरेन कूड धडधाकट आसता,तोमेरेन मनशाच्यो वानसा सजीव आसतात.  शरीरपेशी जेन्ना दुर्बळ जांवक लागतात तेन्ना शरीराच्या अवयवांची कार्यक्षमताय उणी जायत वता. म्हातारपण म्हळ्यार कसलीय पिडा जांव विकार न्हंय ! म्हातारपण म्हळ्यार सामान्य सैंमीक अवस्था. उत्पत्ती,स्थिती,लय हें सैंमाचें घटनाचक्र. तें सदांच चालू उरता. शरीर यंत्रावरी आसता. सतत वापरतकीर यंत्राची झीज जाता आनी ताची शक्त उणी जायते वता तशीच देख मनशाच्या कूडीची .

मनशाक मरणाची भिरांत आसता पुणून ताचेपरस चड भिरांत ताका म्हातारपणांत परसुवादीन जावपाची,

अपंगुळपणाची,निराधारपणाची आसता. हांतूणार पडून झरून मरचेपरस हातपांय सारके आसतना दोळे धांपचे ही ताची इत्सा आसता. देखून आसासर बरें आयुश्य जियेवपाचो ताचो हावेस आसता.  नित्य -वेव्हार आनी घर-संवसार हाचेपेल्यान करमणूकीचें आनी मनरिजवणीचें एक जग आसा.

दरेकल्याच्यो आपल्यो अशो आवडी-निवडी,नाद-छंद आसतात. आयुश्यभर कामाच्या व्यापांत त्यो आवडी-इत्सा कुशीक पड़ून उरतात. करीत आयील्लीं कामां सोंपलीं तसो तो आपलीं आवडीचीं कामां आंगार घेता. कोणांक लेखन-वाचन आवडटा. कोणांक संगीताची रुची आसता. चित्रकला, फोटोग्राफी,भोंवड्यो , स्पोर्ट्स असले मनरिजवणीचे अनेक प्रकार. रिटायरामेंटा उपरांत खूबसो वेळ मेळटा. हो वेळ मौज-मजेंत घालूं येता. आतां खूबकडेन सिनीयर सिटीजन्स क्लब जाल्यात. जांकां चार लोकांमदीं वावूरपाक आवडटा,समाजीक कामाची आवड आसा,तांचेखातीर अशा क्लबाच्या माध्यमांतल्यान अनेक उपक्रम फावो जातात.

जाणटेपणांत एके वेगळे तरेच्या कर्तुबांची दारां उकतीं जातात अशें म्हणटात. भारताचे आदले राष्ट्रपति डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन हांणी पासठ वर्साचे पिरायेर भगवदगीतेचो इंग्लीश भाशेंत अणकार केलो. ज्येश्ठ नाटककार बर्नाड शॉन पिरायेच्या ब्याण्णव वर्साचेर आपणालें निमाणे नाटक बरयलें. पाब्लो पिकासोन णव्वद वर्सांमेरेन बरीं बरीं चित्रां काडल्यांत. मोरारजी देसाई ब्यायशीं वर्सांचेर भारताचे पंतप्रधान जाले. अमेरिकेचे नवे राष्ट्राध्यक्ष ज्यो बिडनाची पिराय अठ्ठ्यात्तर वर्सांची आसा. लता मंगेशकरान णव्वदी हुपली. आशा भोसले णव्वदीच्या घरांत पावली. ताणीं गायील्लीं पन्नास-साठ-सत्तर वर्सां आदलीं गीतां ताजीं तट्टटीत कशीं सगळ्यांच्या ओंठार घोळटात. हालींच कांय म्हयन्यांपयलीं टिव्हीचेर संगीत कार्यावळींत आशाताईक गायतना आनी नाचतना पळयली. जाणटेपणांत म्हणचेपरस म्हातारपणांत लेगीत रसरशीत, क्रियाशील ,उमेदी रावपी व्यक्तीच्यो ह्यो कांय बऱ्यो देखी.

कलाकार मरता,कला अमर उरता. साहित्यकार, संगीतकार, चित्रकार,शास्त्रज्ञ,खेळगडी. मरण तांकां सगळ्यांक घेवन वता पुणून तांच्या साहित्याक, संगीताक,चित्रांक,अविश्काराक,खेळाच्या रिकोर्डाक हात लावंक पावना. अमरत्व ( immortality )नांवाची गजाल कथा-काणयेंत वाचील्ली. ती फावो करपाची कल्पना तशी प़ोरणी. पुराणकाळापसून आयच्या नव्या संशोधकांमेरेन एक अजापाचो विशय ! अमृत पेयाचो काल्पनिक सोद तांतूंतल्यानच जाला. अमरत्व साध्य करप कोणांकच जमलेंना खुद्द देवांक लेगीत. पुणून देवांक तें जमलेंना तें दिग्गजांनी आपल्या कलेंतल्यान साध्य करून दाखयलां. कलाकारांच्या कलाकृतीची हीच म्हानताय ! 

Share

Related Articles

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to top button
error: Kindly Dont Copy !!